ÇakırcalıNet

Efe, tarihte Batı Anadolu'da ozellikle Aydın ve Muğla illeri ile Ödemiş ilçesinde

yaşamış,silahlı ve mevcut düzene değişik nedenlerle baş kaldırmış olan kişilere

verilen isimdir.

Efe aynı zamanda günümüzde yiğit, cesur, mert ve sözünün eri olan kişileri

tanımlamak için kullanılmaktadır.

Efe aynı zamanda bir erkek ismidir.

Efe, Zeybek ve Kızan arasındaki bağıntı.Bir Efe, Zeybek gruplarının başıdır.

Zeybekler arasında kahramanlık yapmış cesur ve mert kişiler arasından efe

seçilir.

Zeybekler, efenin emriyle kızanları yetiştirirler. Zeybeklerden eğitim gören, silahlı

onur adamlardan oluşan genç kişilere, kızan denir.

Belirli bir zaman kızan olarak zeybeklerden eğitim gördükten sonra zeybek sınıfına

alınırlar.

Kelimenin KökeniEfe sözcüğünün kökeni hakkında değişik teoriler vardır.

Bu sözcüğün kökeni kesin olarak bilinmemekle birlikte benzer bir kelime olan Zeybek

hakkında en bilimsel gorunen tez, Sn Onur Akdoğu tarafindan kaleme alınan "Bir

Başkaldırı Öyküsü-Zeybekler-Tarihi, Ezgileri, Dansları" adlı eserde belirtilen (2004)

"zeybek kavramının eski Türkçede koruyucu zırh anlamına gelen say, sağlam ve sıkı

anlamına gelen bek sözcüklerinin birleşimindendoğan bir kavram olduğu" ve "Saybek-

Saybak- Zaybak-Zeybak-Zeybek değişim zinciri içinde oluştuğu" savıdır.

Efe kelimesinin ise "büyük kardeş" anlamına gelen bir Türkçe sözcük (eke) olduğu

düşünülmektedir.

Efe veya zeybek kurumu ilk defa 16 ncı yüzyılda Osmanlı İmparatorluğunda otorite

boşluğundan kaynaklanan Celali Ayaklanmaları sırasında görülür.Daha sonraları yerel

baskılar ve haksızlıklara karşı ayaklanarak dağa çıkan kimselere efe veya zeybek

dendiğini görüyoruz.

Efelerin kendine özgü giysileri ve geleneksel yapıları bu dönemde ortaya çıkmaya

başlar. Günlük giyimden ayrılan ve zeybek yaşamında rahat hareket etmeye yarayan

giysi türü ve silahlar kabul görmüştür.

Örneğin dönemine göre kısa sayılan bir tür pantolon olan potur ve yakın mesafe

çatışmasında çok yararlı olan bir  tarafı ve ucu keskin yatağan gibi.19. yüzyıl

boyunca efelerin devlet otoritesi ile inişli çıkışlı bir ilişkileri olmuştur. 93 Harbi'nde

cepheye gitmeleri karşılığında haklarında "umumi af" ilan edilen ve cephelerde

büyük yararlıklar gösteren zeybekler döndüklerinde, af vaatlerinin tutulmadığını

görerek dağlara geri dönmeye başlamışlardı.1879’dan itibaren eşkıyalık Ege

Bölgesi’nde tekrar salgın haline gelmiş ve hükümet bunlara karşı hiçbir şey

yapamaz olmuştu.